حساسیت والدین در دوران نوجوانی باید بیشتر باشد . عباس تیموری
تعریف نوجوانی:
نوجوانی دوره فرآیندهای رشدی انتقال از کودکی به بزرگسالی است که دارای جنبه های گوناگونی است.
مراحل نوجوانی :
مرحله پیش از نوجوانی 10 – 12 سالگی
مرحله نوجوانی اولیه 13 – 16 سالگی
مرحله نوجوانی ثانویه 17 -21 سالگی
تغییرات جسمی :
این تغییرات از 12 سالگی تا 17 سالگی در نقطه اوج خود هستند .
تغییرات جسمی پسران:
1- رشد موهای زهار و زیر بغل
2- فعالیت غدد عرق و چربی
3- احتلام شبانه یک سال پس از رشد بیضه ها
4- رشد قد و وزن و ساق پا ، متوسط رشد قد 7 تا 12/5 سانت در سال
5- تغییر صدا – ابتدا دو رگه سپس بم و در نهایت مردانه می شود .
تغییرات جسمی دختران در سن بلوغ:
1- رشد اندام ، قد و وزن در 10/5 سالگی شروع می شود .
2- رشد موهای زهار و زیر بغل (در 11 سالگی شروع می شود )
3- برجسته شدن پستان ها همزمان با رشد بلوغ آغاز می شود
4- شروع قاعدگی ( خونریزی دوره ای رحم) که بین 3 تا 7 روز ادامه دارد . این دوره یعنی زمان شروع خونریزی تا خونریزی بعدی 28 روز و در شرایط نامتعادل از 21 روز تا 35 روز، بستگی به شرایط روحی روانی و فیزیکی دارای تفاوت است .
5- دختران تا 7 سالگی وزن کمتری نسبت به پسران دارند اما از 10 تا 15 سالگی از پسران سنگین تر می شوند .
6- در دختران چربی ها در افزایش وزن دخیل هستند .
7 – دختران در سنین 14 تا 15 سالگی به قد و وزن بزرگ سالی نی رسند
8- در دختران تخم دان ها ، تخمک رشد یافته را در لوله های فالوپ آزاد می می کنند .
9- معمولا نخستین عادت ماهیانه در دختران در آغاز 13 سالگی رخ می دهد .
10- آزاد شدن تخمک رشد یافته در دختران که لازمه بارداری است 1 تا 1/5 سال پس از وقوع اولین قاعدگی امکان پذیر است
11- اختلالات پیش از قاعدگی برای دختران بوجود می آید ( کاهش یا افزایش اشتها، خستگی ، یبوست ، ورم ، بد اخلاقی و...)
مراقبت های بهداشتی و تغذیه ای از دختران در سن بلوغ:
با توجه به افزایش غدد چربی و شروع قاعدگی لازم است دختران بیش از پسرها به بهداشت فردی اهمیت بدهند .
تغذیه در دختران نوجوان به دلیل خونریزی دوران قاعدگی اهمیت ویژه ای دارد ( مصرف شیر، گوشت ، حبوبات ، سبزی ها ، و برای تامین آهن مورد نیاز بدن اسفاده از گوشت ماهی ، خشکبار ، غلات سبوس دار ، موز ، تخم مرغ ، جگر و...توصیه می شود
دختران از خوردن شکر زیاد ، قهوه ، چای ، کافئین و...خودداری کنند .
تذکرات لازم به رفتار غلط دختران :
1- تبلیغات لاغری یکی از عوامل تهدید سلامت دختران نوجوان است ( آنورکسیا)
دختران با دیدن الگوهایی همچون هنرپیشه های لاغر ، سعی می کنند با نخوردن غذا و یا مصرف قرص های لاغری ، کاهش وزن پیدا کنند . این عمل به پوکی استخوان – مشکلات گوارشی – افزایش چربی خون و توقف قاعدگی منجر می شود.
2- چاقی مفرط از دیگر آسیب دختران جوان است که معمولا با فرهنگ جامعه همخوانی دارد و ( تحرک کم ، تغذیه مناسب و... )
تغییرات روحی و روانی دوره نوجوانی :
1- نوجوان در درون خو دچار کشمکش بین استقلال و وابستگی است .
2- علیه همه مراجع قدرت اعم از پدر و مادر ، اولیا مدرسه و... طغیان می کند .( سرکشی و عناد نسبت به والدین دارد)
3- به دنبال هویت یابی خویش است . ( من کیستم؟)
4- با ترشح هورمون های جنسی ، گرایش به جنس مخالف پیدا می کند .
5- با شروع رشد جهشی در اندام ،به حالتی از عدم کنترل فیزیکی و تعادل دست و پا دچار می شود .
6- ترس و نگرانی درونی و عمیق از پذیرش مسئولیت های اقتصادی و ازدواج ، خدمت سربازی ، پدر و مادر شدن ، همیشه او را به فکر و تامل وادار می کند .
7- گرایش شدید به گروه همسالان و دوری از والدین از خصوصیت های نوجوان است . ( گروه همسالان پادشاهان ذهنی او هستند )
8- به سرعت عصبانی و به سرعت پشیمان می شود .
9- خشن و بی ادب ، کم حوصله ، زود رنج شده و در عوض انتظار دارد به او محبت شود .
10- خود مرکزیت : به شکل ظاهری ( لباس و آرایش )خود اهمیت زیادی می دهد ( به دنبال کسب محبوبیت است ) او دائما فکر می کند همیشه مورد توجه است .
11- خود را عالم دهر می داند و به تعبیر ، اندرو دوبرین Know it All است .
12- ترس از عدم پذیرش جمع به دلیل افت تحصیلی ، فکرش را مشغول می کند .( فعالیت های جانبی او باعث عدم رسیدگی به تکالیف درسی می شود )
13- منزوی شدن و گوشه گیری او با توجه شرایط جدید قابل درک است .
( دائما با خود فکر می کند من عادی هستم یا عادی نیستم)
14- عجولانه تصمیم می گیرد و معمولا کارها را نیمه کاره رها می کند .
15 – از خانواده فاصله گرفته و احساس می کند او را نمی فهمند.
16- تصور آسیب ناپذیر بودن دارد . همیشه خود را مصون از تهدیدات می داند ( مدعی است می تواند همه شرایط را مدیریت کند )
17- تعارض و ستیزه جویی با مسائل اجتماعی از خصوصیات این دوران است. ( از همه چیز انتقاد می کند )
18- استقلال طلبی او به این معنا است که نمی خواهد والدین اطرافش باشند اما می خواهد که والدین در دسترس باشند .
19- به دنبال کسب هویت جدید است ( تشخیص مذهب، پذیرش نظام اجتماعی و...)
20- به شدت اهل مبازره است .
21- تغییرات شناختی با رشد سازمان عصبی مغز ، به نوجوان این قابلیت را می دهد مغزش حالت انتزاعی گرفته و می تواند قضایای منطقی را درک کند ( به تعبیری قدرت استدلال پیدا می کند ، شما را با بحث به چالش می کشد )
22- گاهی به شدت تنبل و گاهی به شدت زرنگ و فعال می شود .
23- میل به ارتباط جمعی برای دختران مثل حضور در مراسم جشن تولد و ... زیاد می شود .
تغییرات سه مرحله ای نوجوانی :
مرحله اول : فاصله گرفتن از والدین که معمولا در سن 12 تا 14 سالگی به اوج خود می رسد ( بستن درب اتاق ، لذت بردن از تنهایی و...)
مرحله دوم : فاصله گرفتن فکری از والدین و بزرگسالان که به استقلال ذهنی معروف است و معمولا بین سنین 15 تا 17 سالگی اتفاق می افتد .
مرحله سوم : ورود مجدد به جمع خانواده و اجتماع که معمولا بین سنین 18 تا 20 سال اتفاق می افتد
سه مرحله تکامل دین داری در نوجوان:
مرحله کودکی : همانند سازی رفتار دینی با والدین
مرحله نوجوانی : دوره پرسشگری دینی ، انتقاد از مفاهیم دینی ، سوالات پیچیده از باید و نباید های دینی مثل فلسفه حجاب و....
مرحله بزرکسالی : ( اگر در دوران نوجوانی به نیازهای دینی نوجوان پاسخ منطقی داده شود )بازسازی مجدد مسایل دینی با پذیرش عمیق باورهای آن در بزرگسالی امکان پذیر خواهد بود .
راه کارهای رفتار با نوجوان:
1- محیط خانه فضای آرامش و به دور از مشاجرات والدین باشد تا نوجوان گرایش حضور در خانه را بیشتر داشته باشد .
2- از نوجوان در مسائل مختلف نظر بخواهید. مشورت با او در شکل گیری شخصیتش موثر است ( انتخاب نوع ماشین ، رنگ خانه و...)
3-خصوصیات دوران نوجوانی ( پسرها) را با ارایه کتاب یا مجله یا به صورت مستقیم اما با رعایت سن وسال به او بگوئید
4- مقررات خانه و خانواده دقیقا بیان شود ( ساعت حضور و غیاب ، انتخاب دوستان ، شرکت در محافل دوستانه ، استفاده از ابزار رسانه ای مثل تلفن همراه و اینترنت)
5- به خلوت نوجوان احترام بگذارید . حریم او محل سلطنت اوست ( سرزده وارد اتاق نوجوان نشوید )
6- به او اعتماد کنید ( البته این اعتماد از ناحیه تربیت خوبی است که به داده اید) اعتماد آگاهانه به او شخصیت می دهد .
7- تشویق و انتقاد بجا داشته باشید . یعنی بابت انجام مسئولیت ، تشویقش کنید و در اشتباهاتش ، فقط از همان مورد اشتباه انتقاد صورت گیرد . همه شخصیت او را زیر سوال نبرید .
8- مادران اتفاقات نوجوانی دختر را واضح برایش توضیح دهند تا درک صحیحی از شرایط جدید پیدا کند .
9- هر چه پدر به دختر در ابراز محبت و عشق موفق تر عمل کند ، ابراز محبت دختر به جنس مخالف بیشتر کنترل می شود ( بوسیدن ، بغل کردن ، ارتباط کلامی موثر با او داشتن در آرامش دختر نوجوان به شدت تاثیر دارد
10- در تربیت نوجوان باید از فن تغافل پسندیده استفاده کرد تا پرده حجاب و حیا دریده نشود و فرصت جبران و ترمیم از او گرفته نشود . تغافل نوعی برخورد بزرگوارانه است
11- انتقاد صرف از نوجوان هیچ فایده ای ندارد .
12- محدود کردن و بستن نوجوان دختر و پسر راه چاره نیست ، به جای آن مهارت برخورد با دیگران را او آموزش دهید ( سوار چه خودرویی بشوی ، چگونه به مزاحمت خیابانی پاسخ بدهد ، مسیر رفت و آمد چگونه باشد )
13- با نوجوان دوست باشید ، دوران نوجوانی دوران الگو پذیری است . صمیمیت والدین بسیار ارزشمند است .
14- به استقلال خواهی او احترام بگذارید . آزادی مشروط بدهید اما مطیع محض آنان نباشید .
15- اجازه شکست خوردن به نوجوان را بدهید . با دادن مسئولیت به نوجوان عصبی و عجول نباشید . مسئولیت باید در حد توانش باشد .
16- تحقیر و مقایسه ممنوع است
17- نوجوان در دوست یابی دچار افراط و تفریط زیادی است و معمولا عدم دقت دارد ، والدین وظیفه دارند مشاوره لازم را به بدهند .
18- تنبیه نوجوان با کودک متفاوت است . برای نوجوان محرومیت خروج از خانه یا محدودیت زمان استفاده از تلفن همراه یا اینترنت را لحاظ نمائید .
19- برای تربیت نوجوان وقت بگذارید.
20- شیوه واگذاری مسئولیت با قرعه کشی همراه باشد جالب است . وظایف اجرایی داخل خانه در برگه های کوچکی نوشته
21- پدر و مادر معتاد و الکلی الگوی مناسبی برای نوجوان نیستند .
22- از رفتن به محیط های ناسالم فامیلی یا اجتماعی با نوجوان اجتناب کنید .
23- رفتار پرخاشگرانه پدر و مادر نوجوان پرخاشگر پرورش می دهد
24- آرزوی های ناکامی والدین در مراتب تحصیلی یا شغلی ، به نوجوان تحمیل نشود .
25- نصیحت کلامی با نوجوان را به حداقل برسانید ( کتاب و مطلب در اختیارش بگذارید )
26- مسخره کردن نوجوان در رسیدگی افراطی به ظاهرش ممنوع است .
27- در دادن پول به نوجوان دقت کنید . ( با حساب و کتاب باشد )
28- پسران از دختران در این دوران به محبت بیشتری نیاز دارند
29- بازی های رایانه ای که دارای خشونت هستند کمتر استفاده شود .
30- دخل و خرجش را نا محسوس کنترل کنید .
31- وضعیت تحصیلی نوجوان به صورت مرتب کنترل شود ( با اولیاء مدرسه در تماس فعال باشید)
32- عادلانه قضاوت کنید ( همیشه خود را جای دیگران و موقعیت آنان قرار دهید سپس قضاوت نمائید .
34- قاطعیت همراه با مهربانی باشد .
35- والدین الزاما آموزش های لازم در خصوص رفتار با نوجوان را دیده باشند .
36- در انتقاد از نوجوان به کل شخصیت او حمله نکنید ( از الفاظ رکیک استفاده نکنید)
37- در صدا کردن نوجوان از او به احترام یاد کنید ( این کار به تحکیم شخصیت او کمک می کند )
38 – نوجوان را در جمع نصیحت نکنید .
39- خیلی نگران تحصیلات ، مذهب و اخلاق او نباشید . اگر درست هدایت کنید، به تعادل ثانویه لازم می رسد . ( افت تحصیلی اول راهنمایی و اول دبیرستان شایع است )
40- نظرات خود را تحمیلی بیان نکنید ( سعی نمائید با استدلال باشد )
41- در صورت حاد شدن روابط شما با نوجوان تان حتما از روانپزشک کمک بگیرید .
42- از تنبیه بدنی در هر صورتی اجتناب کنید.
43- عضویت در گروه های مذهبی ، ورزشی ، علمی و اجتماعی معتبر می تواند برای نوجوان مفید و کنترل شده باشد .
انشالله در نگارش های بعدی به موارد دیگری از جمله دوست یابی نوجوانان و ... خواهم پرداخت . با سپاس /عباس تیموری / کارشناس ارشد مطالعات استراتژیک و رسانه .
